Kriegsgräberstätten
in Kleinpolen
1261050-001
3864
64
Cmentarz wojenny nr 388 Kraków-Rakowice składa się z dwóch, niepołączonych ze sobą zespołów kwater, z których jeden jest zlokalizowany przy południowo-zachodnim, a drugi przy dawnym ogrodzeniu od strony północnej.

Południowa część obejmuje kwaterę XXIII oraz zespół kwater (pasy 50, 50a, 50b, 51, pasy kwater V, XI, XV, XIX) rozciągający się wzdłuż południowo-zachodniej części ogrodzenia cmentarza od pomnika-mauzoleum na odcinku ok. 300 m. Od cywilnej części Cmentarza Rakowickiego kwaterę wojenną oddzielają otynkowane słupy z betonową nakrywą i cisowy żywopłot, a od strony południowo-wschodniej – krótkie odcinki muru z betonową nakrywą z prześwitem na szerokość alejki. Wejścia na obszar kwatery znajdują się na przedłużeniu alejek cywilnej części cmentarza. Środkowa, niezajęta przez pochówki cywilne część kwatery XXIII, otoczona jest cisowym żywopłotem.
Przy wejściach na teren kwatery umieszczone są marmurowe tablice z informacją o cmentarzu wojenny nr 388 w języku polskim, niemieckim i angielskim.

Główny element urządzenia pasa kwater przy południowo-zachodnim ogrodzeniu to posadowiony na tarasie pomnik-mauzoleum. Ma on formę nawiązującej kształtem do egipskiego pylonu ściany pomnikowej z kamiennych ciosów, zwieńczonej gzymsem z ozdobnym fryzem. Taras jest z trzech stron zamknięty wysokimi ścianami, a od strony południowo-wschodniej krótkimi odcinkami niższego muru z szerokim prześwitem w miejscu poprzedzonym schodami.

W ścianę pomnikową wmurowana jest kamienna tablica z inskrypcją: „PAMIĘCI POLEGŁYCH/ W WOJNIE ŚWIATOWEJ/ 1914 – 1918”.
Pod pomnikiem znajdują się krypty, zaprojektowane na miejsce pochówku wyższych oficerów armii austro-węgierskiej.
W pasie 50a wśród grobów żołnierzy Legionów Polskich usytuowana jest kompozycja pomnikowa. W jej tle znajduje się podwyższony odcinek muru ogrodzeniowego z dwoma słupami, na których znajdują się rzeźby przedstawiające orły. Na ścianie podwyższonego odcinka ogrodzenia między słupami wyryty jest krzyż łaciński. Kompozycje uzupełnia rzeźba „czwórki legionowej” posadowiona na dwusegmentowym postumencie. Na frontowej ścianie górnego segmentu znajduje się tablica z ciemnego kamienia z napisem: „Z TRUDU NASZEGO/ POLSKA/ POWSTAŁA BY ŻYC”. Na ścianach bocznych dolnego segmentu zamontowane są tablice z inskrypcjami:

– „WALCZYLI OFIARNIE/ ODDAJĄC/ ŻYCIE OJCZYŹNIE”,
– „SŁUŻYLIŚMY WIERNIE/ BOGU i OJCZYŹNIE/ 1914–1918”.

Na frontowej ścianie dolnego segmentu znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca orła z czapek członków Związku Strzeleckiego oraz napis „ŻOŁNIERZOM/ LEGJONÓW POLSKICH/ 1914 1918”.

Na postumencie umieszczone są cztery, a na jego betonowej podstawie dwie kamienne kule.
Część pasów mogił ujęta jest kamienne obramowania. Kompozycję uzupełniają kamienne ławy na zakończeniu dwóch alejek prowadzących od strony cywilnej części cmentarza.

W kwaterze XXIII akcentem centralnym jest tzw. „pomnik chwały” w formie słupa z piaskowca z umieszczoną w górnej części płaskorzeźbą przedstawiającą antyczny hełm i miecz. Na licu pomnika wyryty jest krzyż łaciński i inskrypcja: „PAMIĘCI TYCH, KTÓRZY OFIARNIE ZŁOŻYLI ŻYCIE W OBRONIE OJCZYZNY W WALKACH 1914-1920”.

Niżej na pomniku umieszczona jest tablica z napisem: „PAMIĘCI/ JAKÓBA – WŁOSTOWIEC/ GĄSIECKIEGO/ GENERAŁA DYWIZJI/ KAWALERU ORDERU V.M. KRZYŻA/ ZŁOTEGO KRZYŻA ZASŁ. I INNYCH/ DŁUGOLETNIEGO ZASŁUŻONEGO/ PREZESA WOJEWÓDZKIEGO/ TOWARZYSTWA OPIEKI NAD GROBAMI/ BOHATERÓW/ ZMARŁEGO DNIA 2.V.1933”.

W obrębie kwatery XXIII znajduje się nagrobek z ciemnego kamienia z odwzorowaniem flagi tureckiej i napisem w języku polskim i tureckim „PAMIĘCI/ŻOŁNIERZY TURECKICH/ POLEGŁYCH NA FRONCIE/GALICYJSKIM W LATACH/ 1916 – 1917”.

W kwaterze występują nagrobki z pierwszej wojny światowej w formie:
– żeliwnych ażurowych krzyży lotaryńskich,
– żeliwnych krzyży łacińskich o rozszerzonych zakończeniach ramion, w wersjach z datą „1915” i bez daty,
– żeliwnych krzyży z tarczą na skrzyżowaniu ramion,
– krzyży łacińskich z płaskownika,
– gzymsów na murze cmentarnym z kamienną tablicą i betonowym obramowaniem,
– betonowych obramowań z wysokim ściętym pulpitowo prostopadłościanem z inskrypcją,
– betonowych obramowań z niskim ściętym pulpitowo prostopadłościanem z inskrypcją,
– zwieńczonych kamiennymi kulami, dużych kamiennych stel w formie portyku z napisem „POLEGŁYM 1914–1920/ CZEŚĆ”,
– prostokątnych, zakończonych dwuspadowo kamiennych steli z przerwanym na środku gzymsem oraz i napisem „POLEGŁYM/ 1914 – 1920/ CZEŚĆ”,
– betonowego obramowania i krzyża maltańskiego na grobie żołnierza armii niemieckiej.

W obrębie kwatery XXIII na uwagę zasługuje nagrobek ochotnika jednorocznego Alfreda Wintera w formie wysokiej steli z motywem rzeźbiarskim wieńca i wojskowej czapki, z wmurowaną tablicą z ciemnego kamienia, na której widnieje inskrypcja: „HIER + ruhet / unser innigst geliebter Sohn und Bruder / ALFRED WINTER / Einj. Freiw. Geb. 10/XII 1892 / + den Heldentodt 25.IX 1914 / tief betrauert von seinen Lieben.”

W kwaterze XXIII wśród cywilnych grobów, poza obszarem otoczonym cisowym żywopłotem, usytuowane są nagrobki:
– porucznika Petera von Petrovits w formie obramowania z kamiennym obeliskiem u wezgłowia,
– Vaclava Petra w formie kamiennej zakończonej dwuspadowo steli z płaskorzeźbą świętego Wacława na koniu oraz inskrypcją w języku czeskim,
– szeregowca Józefa Kunstmana w formie kamiennego postumentu z tablicą.

Zdecydowana większość pochówków w południowym zespole kwater pochodzi z lat 1914–1916. Wśród pochowanych w tej części cmentarza znajdują się żołnierze Legionów Polskich, armii austro-węgierskiej, rosyjskiej, niemieckiej. Po zakończeniu I wojny światowej grzebano tu także oficerów Wojska Polskiego oraz rosyjskiego korpusu gen. Nikołaja Bredowa internowanych w marcu 1920 r. Na ok. 6700 żołnierzy pochowanych na terenie Cmentarza Rakowickiego w okresie od sierpnia 1914 do końca 1918 r., w południowym zespole kwater spoczęło ok. 3800 żołnierzy.

Prace związane z urządzeniem cmentarza wojennego prowadzone były przez Wydział Grobów Wojennych przy dowództwie Twierdzy, a po jej rozwiązaniu z końcem 1917 r. przez Wydział Grobów Wojennych przy C. i K. Komendanturze Wojskowej w Krakowie. Do końca wojny wykonane zostały filary oddzielające kwatery wojenne od cywilnej części cmentarza, kamienne ławy i odcinek muru od strony wschodniej. Do tego czasu nie została zakończona budowa pomnika-mauzoleum, projektu por. Karla Korschanna, zgodnie z którym na tarasie miała stanąć kompozycja rzeźbiarska.
Prace związane z wykończeniem pomnika zostały wykonane po listopadzie 1920 r. i ograniczyły się do zamontowania kamiennego fryzu i tablicy pamiątkowej. W późniejszych latach na grobach legionistów i oficerów armii austro-węgierskiej Polskie Towarzystwo Opieki na Grobami Bohaterów ufundowało betonowe nagrobki.

W 1927 r. wykonany został według projektu Władysława Boratyńskiego pomnik na kwaterze legionistów z rzeźbą nawiązującą do pomnika „czwórki legionowej” autorstwa Jana Raszki. W 1930 r. w kwaterze XXIII powstał pomnik ufundowany przez Polskie Towarzystwo Opieki nad Grobami Wojennymi Bohaterów. W 1990 r. w kwaterze legionistów pochowano szczątki gen. Bolesława Wieniawy-Długoszowskiego (1881-1942). W 1997 r. odsłonięty został pomnik upamiętniający żołnierzy tureckich.
  • Archiwum Narodowe w Krakowie, Wojskowy Urząd Opieki nad Grobami Wojennymi Okręgu Korpusu V w Krakowie, sygn. GW 45.
  • R. Broch, H. Hauptmann, Zachodniogalicyjskie groby bohaterów z lat wojny światowej 1914 – 1915, przeł. H. Sznytka, Tarnów 1996, s. 413.
  • J. Drogomir, Polegli w Galicji Zachodniej 1914 - 1915 (1918). Wykazy poległych i zmarłych na 400 cmentarzach wojskowych w Galicji Zachodniej, T. 3, Tarnów 2005, s. 348-429.
  • O. Duda, Cmentarze I wojny światowej w Galicji Zachodniej, Warszawa 1995, s. 393-394
  • R. Frodyma, Galicyjskie cmentarze wojenne. Przewodnik, T. 3, Pruszków 1998, s. 164-165.
  • K. Grodziska, Zaduszne ścieżki. Przewodnik po Cmentarzu Rakowickim, Kraków 2003, s. 46-48.
  • M. Kozioł, Groby, kwatery i cmentarze wojenne z lat 1914–1920 na terenie Gminy Kraków, Kraków 2008, s. 28-48.
  • A. Krawczuk, K. Grodziska, J. Dębski, A. Król. T. L. Kubica, Cmentarz Rakowicki w Krakowie, Warszawa 1988, s. 88.
  • J. Schubert, Cmentarze wojenne Twierdzy Kraków z lat 1914–1918 i ich autor, rzeźbiarz Karl Korschann, „Państwo i Społeczeństwo”, 2018, nr 2, s. 171-206.
Name Vorname Rang Zugehörigkeit  
AWIŃSKI JAN STARSZY SZEREGOWY Polnische Legionen
BĄK WŁADYSŁAW LEGIONISTA Polnische Legionen
BEREŻYŃSKI KAZIMIERZ STANISŁAW LEGIONISTA Polnische Legionen
BIEDRAWA STANISŁAW LEGIONISTA Polnische Legionen
BIEGAŃSKI STANISŁAW LEGIONISTA Polnische Legionen
BLESIŃSKI [PLESIŃSKI] JAN LEGIONISTA Polnische Legionen
BUŁA SZCZEPAN LEGIONISTA Polnische Legionen
CHUDOBA TEOFIL KANONIER Polnische Legionen
CZAJKOWSKI FRANCISZEK SZEREGOWY Polnische Legionen
DĘBKOWSKI WITOLD LEGIONISTA Polnische Legionen
DRABIK KAROL STARSZY SZEREGOWY Polnische Legionen
DYŁKO [DYLKO] IGNACY LEGIONISTA Polnische Legionen
DZIAMSKI EDWARD KAPRAL Polnische Legionen
DZIKI FRANCISZEK KANONIER Polnische Legionen
FALKOWSKI CZESŁAW SZEREGOWY Polnische Legionen
FEDOROWICZ WITOLD BERTOLD SZEREGOWY Polnische Legionen
FILAK WIKTOR LEGIONISTA Polnische Legionen
GAWEŁEK JÓZEF LEGIONISTA Polnische Legionen
GLOC JÓZEF LEGIONISTA Polnische Legionen
HENISZ BOLESŁAW ANTONI SIERŻANT Polnische Legionen
IMIELSKI STANISŁAW LEGIONISTA Polnische Legionen
IWANIEC BRONISŁAW KAPRAL Polnische Legionen
JUNG JAN LEGIONISTA Polnische Legionen
KĘDZIOR JAN KAPRAL Polnische Legionen
KĘPIŃSKI JAN PLUTONOWY Polnische Legionen
KLUCZNIK LUDWIK PODPORUCZNIK Polnische Legionen
KRATKI JÓZEF SZEREGOWY Polnische Legionen
MACK FRANCISZEK LEGIONISTA Polnische Legionen
MARCENIUK MICHAŁ LEGIONISTA Polnische Legionen
MĘŻYŃSKI WŁODZIMIERZ JÓZEF MAJOR Polnische Legionen
MISIACZEK [MISACZEK] BOLESŁAW LEGIONISTA Polnische Legionen
OBSTARCZYK TADEUSZ [SZCZĘSNY | WŁADYSŁAW] PODPORUCZNIK Polnische Legionen
OŚWIĘCIMKA [OŚWIĘCIM] JAN PLUTONOWY Polnische Legionen
PAWŁOWSKI JAKUB KAPRAL Polnische Legionen
RACZEK FRANCISZEK LEGIONISTA Polnische Legionen
RIEGER [RYGIER | RYGIEL] ANTONI WACHMISTRZ Polnische Legionen
RUDKOWSKI [RUTKOWSKI] BOLESŁAW KAPITAN Polnische Legionen
RYŁKO ANTONI LEGIONISTA Polnische Legionen
RYSZAWY ANTONI LEGIONISTA Polnische Legionen
SKRABAL FRANCISZEK KAPRAL Polnische Legionen
SŁOWIK JAN LEGIONISTA Polnische Legionen
SPIECHOWICZ JÓZEF LEGIONISTA Polnische Legionen
STAROŃ JAN LEGIONISTA Polnische Legionen
STRUSIAK ZYGMUNT SZEREGOWY Polnische Legionen
SUZIN KAZIMIERZ STARSZY SZEREGOWY Polnische Legionen
SWORZEŃ KAZIMIERZ LEGIONISTA Polnische Legionen
SZCZUR JÓZEF STARSZY SZEREGOWY Polnische Legionen
TUKAJ LUDWIK SZEREGOWY Polnische Legionen
URBAŃCZYK FRANCISZEK PLUTONOWY Polnische Legionen
WĄTOR JAN SZEREGOWY Polnische Legionen
WILIŃSKI KAZIMIERZ [WIKTOR] STARSZY SZEREGOWY [KAPRAL] Polnische Legionen
WINTONIAK TEODOR SZEREGOWY Polnische Legionen
WITKOWSKI TADEUSZ PODPORUCZNIK Polnische Legionen
WOJTANEK WOJCIECH SZEREGOWY Polnische Legionen
WÓJTOWICZ [WOJTOWICZ] JÓZEF LEGIONISTA Polnische Legionen
WORDLICZEK WŁADYSŁAW LEGIONISTA Polnische Legionen
WRÓBLEWSKI HUGO HENRYK LEGIONISTA Polnische Legionen
ZAGÓRSKI ADAM KAPRAL Polnische Legionen
ZAWADZKI [ROGALA-ZAWADZKI] JAN KAPRAL Polnische Legionen
ZAWALNIK ANTONI LEGIONISTA Polnische Legionen
ŹRÓDŁOWSKI JÓZEF KAPRAL Polnische Legionen
ŻOŁĄDEK STANISŁAW WINCENTY LEGIONISTA Polnische Legionen
ŠVEC ADOLF LEGIONISTA PROWIANTOWY Polnische Legionen
KOSIŃSKI WŁODZIMIERZ LEGIONISTA Polnische Legionen
Vorname Name Rang Zugehörigkeit Anzahl
Polnische Legionen, Polnische Armee, Deutsche Armee, Russische Armee, Österreich-Ungarische Armee 3800