Военные могилы
в Малопольском воеводстве
1261050-001
3864
64
Cmentarz wojenny nr 388 Kraków-Rakowice składa się z dwóch, niepołączonych ze sobą zespołów kwater, z których jeden jest zlokalizowany przy południowo-zachodnim, a drugi przy dawnym ogrodzeniu od strony północnej.

Południowa część obejmuje kwaterę XXIII oraz zespół kwater (pasy 50, 50a, 50b, 51, pasy kwater V, XI, XV, XIX) rozciągający się wzdłuż południowo-zachodniej części ogrodzenia cmentarza od pomnika-mauzoleum na odcinku ok. 300 m. Od cywilnej części Cmentarza Rakowickiego kwaterę wojenną oddzielają otynkowane słupy z betonową nakrywą i cisowy żywopłot, a od strony południowo-wschodniej – krótkie odcinki muru z betonową nakrywą z prześwitem na szerokość alejki. Wejścia na obszar kwatery znajdują się na przedłużeniu alejek cywilnej części cmentarza. Środkowa, niezajęta przez pochówki cywilne część kwatery XXIII, otoczona jest cisowym żywopłotem.
Przy wejściach na teren kwatery umieszczone są marmurowe tablice z informacją o cmentarzu wojenny nr 388 w języku polskim, niemieckim i angielskim.

Główny element urządzenia pasa kwater przy południowo-zachodnim ogrodzeniu to posadowiony na tarasie pomnik-mauzoleum. Ma on formę nawiązującej kształtem do egipskiego pylonu ściany pomnikowej z kamiennych ciosów, zwieńczonej gzymsem z ozdobnym fryzem. Taras jest z trzech stron zamknięty wysokimi ścianami, a od strony południowo-wschodniej krótkimi odcinkami niższego muru z szerokim prześwitem w miejscu poprzedzonym schodami.

W ścianę pomnikową wmurowana jest kamienna tablica z inskrypcją: „PAMIĘCI POLEGŁYCH/ W WOJNIE ŚWIATOWEJ/ 1914 – 1918”.
Pod pomnikiem znajdują się krypty, zaprojektowane na miejsce pochówku wyższych oficerów armii austro-węgierskiej.
W pasie 50a wśród grobów żołnierzy Legionów Polskich usytuowana jest kompozycja pomnikowa. W jej tle znajduje się podwyższony odcinek muru ogrodzeniowego z dwoma słupami, na których znajdują się rzeźby przedstawiające orły. Na ścianie podwyższonego odcinka ogrodzenia między słupami wyryty jest krzyż łaciński. Kompozycje uzupełnia rzeźba „czwórki legionowej” posadowiona na dwusegmentowym postumencie. Na frontowej ścianie górnego segmentu znajduje się tablica z ciemnego kamienia z napisem: „Z TRUDU NASZEGO/ POLSKA/ POWSTAŁA BY ŻYC”. Na ścianach bocznych dolnego segmentu zamontowane są tablice z inskrypcjami:

– „WALCZYLI OFIARNIE/ ODDAJĄC/ ŻYCIE OJCZYŹNIE”,
– „SŁUŻYLIŚMY WIERNIE/ BOGU i OJCZYŹNIE/ 1914–1918”.

Na frontowej ścianie dolnego segmentu znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca orła z czapek członków Związku Strzeleckiego oraz napis „ŻOŁNIERZOM/ LEGJONÓW POLSKICH/ 1914 1918”.

Na postumencie umieszczone są cztery, a na jego betonowej podstawie dwie kamienne kule.
Część pasów mogił ujęta jest kamienne obramowania. Kompozycję uzupełniają kamienne ławy na zakończeniu dwóch alejek prowadzących od strony cywilnej części cmentarza.

W kwaterze XXIII akcentem centralnym jest tzw. „pomnik chwały” w formie słupa z piaskowca z umieszczoną w górnej części płaskorzeźbą przedstawiającą antyczny hełm i miecz. Na licu pomnika wyryty jest krzyż łaciński i inskrypcja: „PAMIĘCI TYCH, KTÓRZY OFIARNIE ZŁOŻYLI ŻYCIE W OBRONIE OJCZYZNY W WALKACH 1914-1920”.

Niżej na pomniku umieszczona jest tablica z napisem: „PAMIĘCI/ JAKÓBA – WŁOSTOWIEC/ GĄSIECKIEGO/ GENERAŁA DYWIZJI/ KAWALERU ORDERU V.M. KRZYŻA/ ZŁOTEGO KRZYŻA ZASŁ. I INNYCH/ DŁUGOLETNIEGO ZASŁUŻONEGO/ PREZESA WOJEWÓDZKIEGO/ TOWARZYSTWA OPIEKI NAD GROBAMI/ BOHATERÓW/ ZMARŁEGO DNIA 2.V.1933”.

W obrębie kwatery XXIII znajduje się nagrobek z ciemnego kamienia z odwzorowaniem flagi tureckiej i napisem w języku polskim i tureckim „PAMIĘCI/ŻOŁNIERZY TURECKICH/ POLEGŁYCH NA FRONCIE/GALICYJSKIM W LATACH/ 1916 – 1917”.

W kwaterze występują nagrobki z pierwszej wojny światowej w formie:
– żeliwnych ażurowych krzyży lotaryńskich,
– żeliwnych krzyży łacińskich o rozszerzonych zakończeniach ramion, w wersjach z datą „1915” i bez daty,
– żeliwnych krzyży z tarczą na skrzyżowaniu ramion,
– krzyży łacińskich z płaskownika,
– gzymsów na murze cmentarnym z kamienną tablicą i betonowym obramowaniem,
– betonowych obramowań z wysokim ściętym pulpitowo prostopadłościanem z inskrypcją,
– betonowych obramowań z niskim ściętym pulpitowo prostopadłościanem z inskrypcją,
– zwieńczonych kamiennymi kulami, dużych kamiennych stel w formie portyku z napisem „POLEGŁYM 1914–1920/ CZEŚĆ”,
– prostokątnych, zakończonych dwuspadowo kamiennych steli z przerwanym na środku gzymsem oraz i napisem „POLEGŁYM/ 1914 – 1920/ CZEŚĆ”,
– betonowego obramowania i krzyża maltańskiego na grobie żołnierza armii niemieckiej.

W obrębie kwatery XXIII na uwagę zasługuje nagrobek ochotnika jednorocznego Alfreda Wintera w formie wysokiej steli z motywem rzeźbiarskim wieńca i wojskowej czapki, z wmurowaną tablicą z ciemnego kamienia, na której widnieje inskrypcja: „HIER + ruhet / unser innigst geliebter Sohn und Bruder / ALFRED WINTER / Einj. Freiw. Geb. 10/XII 1892 / + den Heldentodt 25.IX 1914 / tief betrauert von seinen Lieben.”

W kwaterze XXIII wśród cywilnych grobów, poza obszarem otoczonym cisowym żywopłotem, usytuowane są nagrobki:
– porucznika Petera von Petrovits w formie obramowania z kamiennym obeliskiem u wezgłowia,
– Vaclava Petra w formie kamiennej zakończonej dwuspadowo steli z płaskorzeźbą świętego Wacława na koniu oraz inskrypcją w języku czeskim,
– szeregowca Józefa Kunstmana w formie kamiennego postumentu z tablicą.

Zdecydowana większość pochówków w południowym zespole kwater pochodzi z lat 1914–1916. Wśród pochowanych w tej części cmentarza znajdują się żołnierze Legionów Polskich, armii austro-węgierskiej, rosyjskiej, niemieckiej. Po zakończeniu I wojny światowej grzebano tu także oficerów Wojska Polskiego oraz rosyjskiego korpusu gen. Nikołaja Bredowa internowanych w marcu 1920 r. Na ok. 6700 żołnierzy pochowanych na terenie Cmentarza Rakowickiego w okresie od sierpnia 1914 do końca 1918 r., w południowym zespole kwater spoczęło ok. 3800 żołnierzy.

Prace związane z urządzeniem cmentarza wojennego prowadzone były przez Wydział Grobów Wojennych przy dowództwie Twierdzy, a po jej rozwiązaniu z końcem 1917 r. przez Wydział Grobów Wojennych przy C. i K. Komendanturze Wojskowej w Krakowie. Do końca wojny wykonane zostały filary oddzielające kwatery wojenne od cywilnej części cmentarza, kamienne ławy i odcinek muru od strony wschodniej. Do tego czasu nie została zakończona budowa pomnika-mauzoleum, projektu por. Karla Korschanna, zgodnie z którym na tarasie miała stanąć kompozycja rzeźbiarska.
Prace związane z wykończeniem pomnika zostały wykonane po listopadzie 1920 r. i ograniczyły się do zamontowania kamiennego fryzu i tablicy pamiątkowej. W późniejszych latach na grobach legionistów i oficerów armii austro-węgierskiej Polskie Towarzystwo Opieki na Grobami Bohaterów ufundowało betonowe nagrobki.

W 1927 r. wykonany został według projektu Władysława Boratyńskiego pomnik na kwaterze legionistów z rzeźbą nawiązującą do pomnika „czwórki legionowej” autorstwa Jana Raszki. W 1930 r. w kwaterze XXIII powstał pomnik ufundowany przez Polskie Towarzystwo Opieki nad Grobami Wojennymi Bohaterów. W 1990 r. w kwaterze legionistów pochowano szczątki gen. Bolesława Wieniawy-Długoszowskiego (1881-1942). W 1997 r. odsłonięty został pomnik upamiętniający żołnierzy tureckich.
  • Archiwum Narodowe w Krakowie, Wojskowy Urząd Opieki nad Grobami Wojennymi Okręgu Korpusu V w Krakowie, sygn. GW 45.
  • R. Broch, H. Hauptmann, Zachodniogalicyjskie groby bohaterów z lat wojny światowej 1914 – 1915, przeł. H. Sznytka, Tarnów 1996, s. 413.
  • J. Drogomir, Polegli w Galicji Zachodniej 1914 - 1915 (1918). Wykazy poległych i zmarłych na 400 cmentarzach wojskowych w Galicji Zachodniej, T. 3, Tarnów 2005, s. 348-429.
  • O. Duda, Cmentarze I wojny światowej w Galicji Zachodniej, Warszawa 1995, s. 393-394
  • R. Frodyma, Galicyjskie cmentarze wojenne. Przewodnik, T. 3, Pruszków 1998, s. 164-165.
  • K. Grodziska, Zaduszne ścieżki. Przewodnik po Cmentarzu Rakowickim, Kraków 2003, s. 46-48.
  • M. Kozioł, Groby, kwatery i cmentarze wojenne z lat 1914–1920 na terenie Gminy Kraków, Kraków 2008, s. 28-48.
  • A. Krawczuk, K. Grodziska, J. Dębski, A. Król. T. L. Kubica, Cmentarz Rakowicki w Krakowie, Warszawa 1988, s. 88.
  • J. Schubert, Cmentarze wojenne Twierdzy Kraków z lat 1914–1918 i ich autor, rzeźbiarz Karl Korschann, „Państwo i Społeczeństwo”, 2018, nr 2, s. 171-206.
фамилия Имя звание Принадлежность (касается принадлежности к вооружённому формированию)  
AWIŃSKI JAN STARSZY SZEREGOWY Польские легионы
BĄK WŁADYSŁAW LEGIONISTA Польские легионы
BEREŻYŃSKI KAZIMIERZ STANISŁAW LEGIONISTA Польские легионы
BIEDRAWA STANISŁAW LEGIONISTA Польские легионы
BIEGAŃSKI STANISŁAW LEGIONISTA Польские легионы
BLESIŃSKI [PLESIŃSKI] JAN LEGIONISTA Польские легионы
BUŁA SZCZEPAN LEGIONISTA Польские легионы
CHUDOBA TEOFIL KANONIER Польские легионы
CZAJKOWSKI FRANCISZEK SZEREGOWY Польские легионы
DĘBKOWSKI WITOLD LEGIONISTA Польские легионы
DRABIK KAROL STARSZY SZEREGOWY Польские легионы
DYŁKO [DYLKO] IGNACY LEGIONISTA Польские легионы
DZIAMSKI EDWARD KAPRAL Польские легионы
DZIKI FRANCISZEK KANONIER Польские легионы
FALKOWSKI CZESŁAW SZEREGOWY Польские легионы
FEDOROWICZ WITOLD BERTOLD SZEREGOWY Польские легионы
FILAK WIKTOR LEGIONISTA Польские легионы
GAWEŁEK JÓZEF LEGIONISTA Польские легионы
GLOC JÓZEF LEGIONISTA Польские легионы
HENISZ BOLESŁAW ANTONI SIERŻANT Польские легионы
IMIELSKI STANISŁAW LEGIONISTA Польские легионы
IWANIEC BRONISŁAW KAPRAL Польские легионы
JUNG JAN LEGIONISTA Польские легионы
KĘDZIOR JAN KAPRAL Польские легионы
KĘPIŃSKI JAN PLUTONOWY Польские легионы
KLUCZNIK LUDWIK PODPORUCZNIK Польские легионы
KRATKI JÓZEF SZEREGOWY Польские легионы
MACK FRANCISZEK LEGIONISTA Польские легионы
MARCENIUK MICHAŁ LEGIONISTA Польские легионы
MĘŻYŃSKI WŁODZIMIERZ JÓZEF MAJOR Польские легионы
MISIACZEK [MISACZEK] BOLESŁAW LEGIONISTA Польские легионы
OBSTARCZYK TADEUSZ [SZCZĘSNY | WŁADYSŁAW] PODPORUCZNIK Польские легионы
OŚWIĘCIMKA [OŚWIĘCIM] JAN PLUTONOWY Польские легионы
PAWŁOWSKI JAKUB KAPRAL Польские легионы
RACZEK FRANCISZEK LEGIONISTA Польские легионы
RIEGER [RYGIER | RYGIEL] ANTONI WACHMISTRZ Польские легионы
RUDKOWSKI [RUTKOWSKI] BOLESŁAW KAPITAN Польские легионы
RYŁKO ANTONI LEGIONISTA Польские легионы
RYSZAWY ANTONI LEGIONISTA Польские легионы
SKRABAL FRANCISZEK KAPRAL Польские легионы
SŁOWIK JAN LEGIONISTA Польские легионы
SPIECHOWICZ JÓZEF LEGIONISTA Польские легионы
STAROŃ JAN LEGIONISTA Польские легионы
STRUSIAK ZYGMUNT SZEREGOWY Польские легионы
SUZIN KAZIMIERZ STARSZY SZEREGOWY Польские легионы
SWORZEŃ KAZIMIERZ LEGIONISTA Польские легионы
SZCZUR JÓZEF STARSZY SZEREGOWY Польские легионы
TUKAJ LUDWIK SZEREGOWY Польские легионы
URBAŃCZYK FRANCISZEK PLUTONOWY Польские легионы
WĄTOR JAN SZEREGOWY Польские легионы
WILIŃSKI KAZIMIERZ [WIKTOR] STARSZY SZEREGOWY [KAPRAL] Польские легионы
WINTONIAK TEODOR SZEREGOWY Польские легионы
WITKOWSKI TADEUSZ PODPORUCZNIK Польские легионы
WOJTANEK WOJCIECH SZEREGOWY Польские легионы
WÓJTOWICZ [WOJTOWICZ] JÓZEF LEGIONISTA Польские легионы
WORDLICZEK WŁADYSŁAW LEGIONISTA Польские легионы
WRÓBLEWSKI HUGO HENRYK LEGIONISTA Польские легионы
ZAGÓRSKI ADAM KAPRAL Польские легионы
ZAWADZKI [ROGALA-ZAWADZKI] JAN KAPRAL Польские легионы
ZAWALNIK ANTONI LEGIONISTA Польские легионы
ŹRÓDŁOWSKI JÓZEF KAPRAL Польские легионы
ŻOŁĄDEK STANISŁAW WINCENTY LEGIONISTA Польские легионы
ŠVEC ADOLF LEGIONISTA PROWIANTOWY Польские легионы
KOSIŃSKI WŁODZIMIERZ LEGIONISTA Польские легионы
Имя фамилия звание Принадлежность (касается принадлежности к вооружённому формированию) Количество
Польские легионы, Польская армия, Немецкая армия, Русская армия, Австро-венгерская армия 3800