War graves
in Małopolska
1261050-001
3864
64
Cmentarz wojenny nr 388 Kraków-Rakowice składa się z dwóch, niepołączonych ze sobą zespołów kwater, z których jeden jest zlokalizowany przy południowo-zachodnim, a drugi przy dawnym ogrodzeniu od strony północnej.

Południowa część obejmuje kwaterę XXIII oraz zespół kwater (pasy 50, 50a, 50b, 51, pasy kwater V, XI, XV, XIX) rozciągający się wzdłuż południowo-zachodniej części ogrodzenia cmentarza od pomnika-mauzoleum na odcinku ok. 300 m. Od cywilnej części Cmentarza Rakowickiego kwaterę wojenną oddzielają otynkowane słupy z betonową nakrywą i cisowy żywopłot, a od strony południowo-wschodniej – krótkie odcinki muru z betonową nakrywą z prześwitem na szerokość alejki. Wejścia na obszar kwatery znajdują się na przedłużeniu alejek cywilnej części cmentarza. Środkowa, niezajęta przez pochówki cywilne część kwatery XXIII, otoczona jest cisowym żywopłotem.
Przy wejściach na teren kwatery umieszczone są marmurowe tablice z informacją o cmentarzu wojenny nr 388 w języku polskim, niemieckim i angielskim.

Główny element urządzenia pasa kwater przy południowo-zachodnim ogrodzeniu to posadowiony na tarasie pomnik-mauzoleum. Ma on formę nawiązującej kształtem do egipskiego pylonu ściany pomnikowej z kamiennych ciosów, zwieńczonej gzymsem z ozdobnym fryzem. Taras jest z trzech stron zamknięty wysokimi ścianami, a od strony południowo-wschodniej krótkimi odcinkami niższego muru z szerokim prześwitem w miejscu poprzedzonym schodami.

W ścianę pomnikową wmurowana jest kamienna tablica z inskrypcją: „PAMIĘCI POLEGŁYCH/ W WOJNIE ŚWIATOWEJ/ 1914 – 1918”.
Pod pomnikiem znajdują się krypty, zaprojektowane na miejsce pochówku wyższych oficerów armii austro-węgierskiej.
W pasie 50a wśród grobów żołnierzy Legionów Polskich usytuowana jest kompozycja pomnikowa. W jej tle znajduje się podwyższony odcinek muru ogrodzeniowego z dwoma słupami, na których znajdują się rzeźby przedstawiające orły. Na ścianie podwyższonego odcinka ogrodzenia między słupami wyryty jest krzyż łaciński. Kompozycje uzupełnia rzeźba „czwórki legionowej” posadowiona na dwusegmentowym postumencie. Na frontowej ścianie górnego segmentu znajduje się tablica z ciemnego kamienia z napisem: „Z TRUDU NASZEGO/ POLSKA/ POWSTAŁA BY ŻYC”. Na ścianach bocznych dolnego segmentu zamontowane są tablice z inskrypcjami:

– „WALCZYLI OFIARNIE/ ODDAJĄC/ ŻYCIE OJCZYŹNIE”,
– „SŁUŻYLIŚMY WIERNIE/ BOGU i OJCZYŹNIE/ 1914–1918”.

Na frontowej ścianie dolnego segmentu znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca orła z czapek członków Związku Strzeleckiego oraz napis „ŻOŁNIERZOM/ LEGJONÓW POLSKICH/ 1914 1918”.

Na postumencie umieszczone są cztery, a na jego betonowej podstawie dwie kamienne kule.
Część pasów mogił ujęta jest kamienne obramowania. Kompozycję uzupełniają kamienne ławy na zakończeniu dwóch alejek prowadzących od strony cywilnej części cmentarza.

W kwaterze XXIII akcentem centralnym jest tzw. „pomnik chwały” w formie słupa z piaskowca z umieszczoną w górnej części płaskorzeźbą przedstawiającą antyczny hełm i miecz. Na licu pomnika wyryty jest krzyż łaciński i inskrypcja: „PAMIĘCI TYCH, KTÓRZY OFIARNIE ZŁOŻYLI ŻYCIE W OBRONIE OJCZYZNY W WALKACH 1914-1920”.

Niżej na pomniku umieszczona jest tablica z napisem: „PAMIĘCI/ JAKÓBA – WŁOSTOWIEC/ GĄSIECKIEGO/ GENERAŁA DYWIZJI/ KAWALERU ORDERU V.M. KRZYŻA/ ZŁOTEGO KRZYŻA ZASŁ. I INNYCH/ DŁUGOLETNIEGO ZASŁUŻONEGO/ PREZESA WOJEWÓDZKIEGO/ TOWARZYSTWA OPIEKI NAD GROBAMI/ BOHATERÓW/ ZMARŁEGO DNIA 2.V.1933”.

W obrębie kwatery XXIII znajduje się nagrobek z ciemnego kamienia z odwzorowaniem flagi tureckiej i napisem w języku polskim i tureckim „PAMIĘCI/ŻOŁNIERZY TURECKICH/ POLEGŁYCH NA FRONCIE/GALICYJSKIM W LATACH/ 1916 – 1917”.

W kwaterze występują nagrobki z pierwszej wojny światowej w formie:
– żeliwnych ażurowych krzyży lotaryńskich,
– żeliwnych krzyży łacińskich o rozszerzonych zakończeniach ramion, w wersjach z datą „1915” i bez daty,
– żeliwnych krzyży z tarczą na skrzyżowaniu ramion,
– krzyży łacińskich z płaskownika,
– gzymsów na murze cmentarnym z kamienną tablicą i betonowym obramowaniem,
– betonowych obramowań z wysokim ściętym pulpitowo prostopadłościanem z inskrypcją,
– betonowych obramowań z niskim ściętym pulpitowo prostopadłościanem z inskrypcją,
– zwieńczonych kamiennymi kulami, dużych kamiennych stel w formie portyku z napisem „POLEGŁYM 1914–1920/ CZEŚĆ”,
– prostokątnych, zakończonych dwuspadowo kamiennych steli z przerwanym na środku gzymsem oraz i napisem „POLEGŁYM/ 1914 – 1920/ CZEŚĆ”,
– betonowego obramowania i krzyża maltańskiego na grobie żołnierza armii niemieckiej.

W obrębie kwatery XXIII na uwagę zasługuje nagrobek ochotnika jednorocznego Alfreda Wintera w formie wysokiej steli z motywem rzeźbiarskim wieńca i wojskowej czapki, z wmurowaną tablicą z ciemnego kamienia, na której widnieje inskrypcja: „HIER + ruhet / unser innigst geliebter Sohn und Bruder / ALFRED WINTER / Einj. Freiw. Geb. 10/XII 1892 / + den Heldentodt 25.IX 1914 / tief betrauert von seinen Lieben.”

W kwaterze XXIII wśród cywilnych grobów, poza obszarem otoczonym cisowym żywopłotem, usytuowane są nagrobki:
– porucznika Petera von Petrovits w formie obramowania z kamiennym obeliskiem u wezgłowia,
– Vaclava Petra w formie kamiennej zakończonej dwuspadowo steli z płaskorzeźbą świętego Wacława na koniu oraz inskrypcją w języku czeskim,
– szeregowca Józefa Kunstmana w formie kamiennego postumentu z tablicą.

Zdecydowana większość pochówków w południowym zespole kwater pochodzi z lat 1914–1916. Wśród pochowanych w tej części cmentarza znajdują się żołnierze Legionów Polskich, armii austro-węgierskiej, rosyjskiej, niemieckiej. Po zakończeniu I wojny światowej grzebano tu także oficerów Wojska Polskiego oraz rosyjskiego korpusu gen. Nikołaja Bredowa internowanych w marcu 1920 r. Na ok. 6700 żołnierzy pochowanych na terenie Cmentarza Rakowickiego w okresie od sierpnia 1914 do końca 1918 r., w południowym zespole kwater spoczęło ok. 3800 żołnierzy.

Prace związane z urządzeniem cmentarza wojennego prowadzone były przez Wydział Grobów Wojennych przy dowództwie Twierdzy, a po jej rozwiązaniu z końcem 1917 r. przez Wydział Grobów Wojennych przy C. i K. Komendanturze Wojskowej w Krakowie. Do końca wojny wykonane zostały filary oddzielające kwatery wojenne od cywilnej części cmentarza, kamienne ławy i odcinek muru od strony wschodniej. Do tego czasu nie została zakończona budowa pomnika-mauzoleum, projektu por. Karla Korschanna, zgodnie z którym na tarasie miała stanąć kompozycja rzeźbiarska.
Prace związane z wykończeniem pomnika zostały wykonane po listopadzie 1920 r. i ograniczyły się do zamontowania kamiennego fryzu i tablicy pamiątkowej. W późniejszych latach na grobach legionistów i oficerów armii austro-węgierskiej Polskie Towarzystwo Opieki na Grobami Bohaterów ufundowało betonowe nagrobki.

W 1927 r. wykonany został według projektu Władysława Boratyńskiego pomnik na kwaterze legionistów z rzeźbą nawiązującą do pomnika „czwórki legionowej” autorstwa Jana Raszki. W 1930 r. w kwaterze XXIII powstał pomnik ufundowany przez Polskie Towarzystwo Opieki nad Grobami Wojennymi Bohaterów. W 1990 r. w kwaterze legionistów pochowano szczątki gen. Bolesława Wieniawy-Długoszowskiego (1881-1942). W 1997 r. odsłonięty został pomnik upamiętniający żołnierzy tureckich.
  • Archiwum Narodowe w Krakowie, Wojskowy Urząd Opieki nad Grobami Wojennymi Okręgu Korpusu V w Krakowie, sygn. GW 45.
  • R. Broch, H. Hauptmann, Zachodniogalicyjskie groby bohaterów z lat wojny światowej 1914 – 1915, przeł. H. Sznytka, Tarnów 1996, s. 413.
  • J. Drogomir, Polegli w Galicji Zachodniej 1914 - 1915 (1918). Wykazy poległych i zmarłych na 400 cmentarzach wojskowych w Galicji Zachodniej, T. 3, Tarnów 2005, s. 348-429.
  • O. Duda, Cmentarze I wojny światowej w Galicji Zachodniej, Warszawa 1995, s. 393-394
  • R. Frodyma, Galicyjskie cmentarze wojenne. Przewodnik, T. 3, Pruszków 1998, s. 164-165.
  • K. Grodziska, Zaduszne ścieżki. Przewodnik po Cmentarzu Rakowickim, Kraków 2003, s. 46-48.
  • M. Kozioł, Groby, kwatery i cmentarze wojenne z lat 1914–1920 na terenie Gminy Kraków, Kraków 2008, s. 28-48.
  • A. Krawczuk, K. Grodziska, J. Dębski, A. Król. T. L. Kubica, Cmentarz Rakowicki w Krakowie, Warszawa 1988, s. 88.
  • J. Schubert, Cmentarze wojenne Twierdzy Kraków z lat 1914–1918 i ich autor, rzeźbiarz Karl Korschann, „Państwo i Społeczeństwo”, 2018, nr 2, s. 171-206.
Surname Forename Rank Military formation  
AWIŃSKI JAN STARSZY SZEREGOWY Polish Legions
BĄK WŁADYSŁAW LEGIONISTA Polish Legions
BEREŻYŃSKI KAZIMIERZ STANISŁAW LEGIONISTA Polish Legions
BIEDRAWA STANISŁAW LEGIONISTA Polish Legions
BIEGAŃSKI STANISŁAW LEGIONISTA Polish Legions
BLESIŃSKI [PLESIŃSKI] JAN LEGIONISTA Polish Legions
BUŁA SZCZEPAN LEGIONISTA Polish Legions
CHUDOBA TEOFIL KANONIER Polish Legions
CZAJKOWSKI FRANCISZEK SZEREGOWY Polish Legions
DĘBKOWSKI WITOLD LEGIONISTA Polish Legions
DRABIK KAROL STARSZY SZEREGOWY Polish Legions
DYŁKO [DYLKO] IGNACY LEGIONISTA Polish Legions
DZIAMSKI EDWARD KAPRAL Polish Legions
DZIKI FRANCISZEK KANONIER Polish Legions
FALKOWSKI CZESŁAW SZEREGOWY Polish Legions
FEDOROWICZ WITOLD BERTOLD SZEREGOWY Polish Legions
FILAK WIKTOR LEGIONISTA Polish Legions
GAWEŁEK JÓZEF LEGIONISTA Polish Legions
GLOC JÓZEF LEGIONISTA Polish Legions
HENISZ BOLESŁAW ANTONI SIERŻANT Polish Legions
IMIELSKI STANISŁAW LEGIONISTA Polish Legions
IWANIEC BRONISŁAW KAPRAL Polish Legions
JUNG JAN LEGIONISTA Polish Legions
KĘDZIOR JAN KAPRAL Polish Legions
KĘPIŃSKI JAN PLUTONOWY Polish Legions
KLUCZNIK LUDWIK PODPORUCZNIK Polish Legions
KRATKI JÓZEF SZEREGOWY Polish Legions
MACK FRANCISZEK LEGIONISTA Polish Legions
MARCENIUK MICHAŁ LEGIONISTA Polish Legions
MĘŻYŃSKI WŁODZIMIERZ JÓZEF MAJOR Polish Legions
MISIACZEK [MISACZEK] BOLESŁAW LEGIONISTA Polish Legions
OBSTARCZYK TADEUSZ [SZCZĘSNY | WŁADYSŁAW] PODPORUCZNIK Polish Legions
OŚWIĘCIMKA [OŚWIĘCIM] JAN PLUTONOWY Polish Legions
PAWŁOWSKI JAKUB KAPRAL Polish Legions
RACZEK FRANCISZEK LEGIONISTA Polish Legions
RIEGER [RYGIER | RYGIEL] ANTONI WACHMISTRZ Polish Legions
RUDKOWSKI [RUTKOWSKI] BOLESŁAW KAPITAN Polish Legions
RYŁKO ANTONI LEGIONISTA Polish Legions
RYSZAWY ANTONI LEGIONISTA Polish Legions
SKRABAL FRANCISZEK KAPRAL Polish Legions
SŁOWIK JAN LEGIONISTA Polish Legions
SPIECHOWICZ JÓZEF LEGIONISTA Polish Legions
STAROŃ JAN LEGIONISTA Polish Legions
STRUSIAK ZYGMUNT SZEREGOWY Polish Legions
SUZIN KAZIMIERZ STARSZY SZEREGOWY Polish Legions
SWORZEŃ KAZIMIERZ LEGIONISTA Polish Legions
SZCZUR JÓZEF STARSZY SZEREGOWY Polish Legions
TUKAJ LUDWIK SZEREGOWY Polish Legions
URBAŃCZYK FRANCISZEK PLUTONOWY Polish Legions
WĄTOR JAN SZEREGOWY Polish Legions
WILIŃSKI KAZIMIERZ [WIKTOR] STARSZY SZEREGOWY [KAPRAL] Polish Legions
WINTONIAK TEODOR SZEREGOWY Polish Legions
WITKOWSKI TADEUSZ PODPORUCZNIK Polish Legions
WOJTANEK WOJCIECH SZEREGOWY Polish Legions
WÓJTOWICZ [WOJTOWICZ] JÓZEF LEGIONISTA Polish Legions
WORDLICZEK WŁADYSŁAW LEGIONISTA Polish Legions
WRÓBLEWSKI HUGO HENRYK LEGIONISTA Polish Legions
ZAGÓRSKI ADAM KAPRAL Polish Legions
ZAWADZKI [ROGALA-ZAWADZKI] JAN KAPRAL Polish Legions
ZAWALNIK ANTONI LEGIONISTA Polish Legions
ŹRÓDŁOWSKI JÓZEF KAPRAL Polish Legions
ŻOŁĄDEK STANISŁAW WINCENTY LEGIONISTA Polish Legions
ŠVEC ADOLF LEGIONISTA PROWIANTOWY Polish Legions
KOSIŃSKI WŁODZIMIERZ LEGIONISTA Polish Legions
Forename Surname Rank Military formation Number
Polish Legions, Polish Army, German army, Russian Army, Austro-Hungarian Army 3800