Groby Wojenne
Na terenie małopolski
1261050-001
3864
64
Cmentarz wojenny nr 388 Kraków-Rakowice składa się z dwóch, niepołączonych ze sobą zespołów kwater, z których jeden jest zlokalizowany przy południowo-zachodnim, a drugi przy dawnym ogrodzeniu od strony północnej.

Południowa część obejmuje kwaterę XXIII oraz zespół kwater (pasy 50, 50a, 50b, 51, pasy kwater V, XI, XV, XIX) rozciągający się wzdłuż południowo-zachodniej części ogrodzenia cmentarza od pomnika-mauzoleum na odcinku ok. 300 m. Od cywilnej części Cmentarza Rakowickiego kwaterę wojenną oddzielają otynkowane słupy z betonową nakrywą i cisowy żywopłot, a od strony południowo-wschodniej – krótkie odcinki muru z betonową nakrywą z prześwitem na szerokość alejki. Wejścia na obszar kwatery znajdują się na przedłużeniu alejek cywilnej części cmentarza. Środkowa, niezajęta przez pochówki cywilne część kwatery XXIII, otoczona jest cisowym żywopłotem.
Przy wejściach na teren kwatery umieszczone są marmurowe tablice z informacją o cmentarzu wojenny nr 388 w języku polskim, niemieckim i angielskim.

Główny element urządzenia pasa kwater przy południowo-zachodnim ogrodzeniu to posadowiony na tarasie pomnik-mauzoleum. Ma on formę nawiązującej kształtem do egipskiego pylonu ściany pomnikowej z kamiennych ciosów, zwieńczonej gzymsem z ozdobnym fryzem. Taras jest z trzech stron zamknięty wysokimi ścianami, a od strony południowo-wschodniej krótkimi odcinkami niższego muru z szerokim prześwitem w miejscu poprzedzonym schodami.

W ścianę pomnikową wmurowana jest kamienna tablica z inskrypcją: „PAMIĘCI POLEGŁYCH/ W WOJNIE ŚWIATOWEJ/ 1914 – 1918”.
Pod pomnikiem znajdują się krypty, zaprojektowane na miejsce pochówku wyższych oficerów armii austro-węgierskiej.
W pasie 50a wśród grobów żołnierzy Legionów Polskich usytuowana jest kompozycja pomnikowa. W jej tle znajduje się podwyższony odcinek muru ogrodzeniowego z dwoma słupami, na których znajdują się rzeźby przedstawiające orły. Na ścianie podwyższonego odcinka ogrodzenia między słupami wyryty jest krzyż łaciński. Kompozycje uzupełnia rzeźba „czwórki legionowej” posadowiona na dwusegmentowym postumencie. Na frontowej ścianie górnego segmentu znajduje się tablica z ciemnego kamienia z napisem: „Z TRUDU NASZEGO/ POLSKA/ POWSTAŁA BY ŻYC”. Na ścianach bocznych dolnego segmentu zamontowane są tablice z inskrypcjami:

– „WALCZYLI OFIARNIE/ ODDAJĄC/ ŻYCIE OJCZYŹNIE”,
– „SŁUŻYLIŚMY WIERNIE/ BOGU i OJCZYŹNIE/ 1914–1918”.

Na frontowej ścianie dolnego segmentu znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca orła z czapek członków Związku Strzeleckiego oraz napis „ŻOŁNIERZOM/ LEGJONÓW POLSKICH/ 1914 1918”.

Na postumencie umieszczone są cztery, a na jego betonowej podstawie dwie kamienne kule.
Część pasów mogił ujęta jest kamienne obramowania. Kompozycję uzupełniają kamienne ławy na zakończeniu dwóch alejek prowadzących od strony cywilnej części cmentarza.

W kwaterze XXIII akcentem centralnym jest tzw. „pomnik chwały” w formie słupa z piaskowca z umieszczoną w górnej części płaskorzeźbą przedstawiającą antyczny hełm i miecz. Na licu pomnika wyryty jest krzyż łaciński i inskrypcja: „PAMIĘCI TYCH, KTÓRZY OFIARNIE ZŁOŻYLI ŻYCIE W OBRONIE OJCZYZNY W WALKACH 1914-1920”.

Niżej na pomniku umieszczona jest tablica z napisem: „PAMIĘCI/ JAKÓBA – WŁOSTOWIEC/ GĄSIECKIEGO/ GENERAŁA DYWIZJI/ KAWALERU ORDERU V.M. KRZYŻA/ ZŁOTEGO KRZYŻA ZASŁ. I INNYCH/ DŁUGOLETNIEGO ZASŁUŻONEGO/ PREZESA WOJEWÓDZKIEGO/ TOWARZYSTWA OPIEKI NAD GROBAMI/ BOHATERÓW/ ZMARŁEGO DNIA 2.V.1933”.

W obrębie kwatery XXIII znajduje się nagrobek z ciemnego kamienia z odwzorowaniem flagi tureckiej i napisem w języku polskim i tureckim „PAMIĘCI/ŻOŁNIERZY TURECKICH/ POLEGŁYCH NA FRONCIE/GALICYJSKIM W LATACH/ 1916 – 1917”.

W kwaterze występują nagrobki z pierwszej wojny światowej w formie:
– żeliwnych ażurowych krzyży lotaryńskich,
– żeliwnych krzyży łacińskich o rozszerzonych zakończeniach ramion, w wersjach z datą „1915” i bez daty,
– żeliwnych krzyży z tarczą na skrzyżowaniu ramion,
– krzyży łacińskich z płaskownika,
– gzymsów na murze cmentarnym z kamienną tablicą i betonowym obramowaniem,
– betonowych obramowań z wysokim ściętym pulpitowo prostopadłościanem z inskrypcją,
– betonowych obramowań z niskim ściętym pulpitowo prostopadłościanem z inskrypcją,
– zwieńczonych kamiennymi kulami, dużych kamiennych stel w formie portyku z napisem „POLEGŁYM 1914–1920/ CZEŚĆ”,
– prostokątnych, zakończonych dwuspadowo kamiennych steli z przerwanym na środku gzymsem oraz i napisem „POLEGŁYM/ 1914 – 1920/ CZEŚĆ”,
– betonowego obramowania i krzyża maltańskiego na grobie żołnierza armii niemieckiej.

W obrębie kwatery XXIII na uwagę zasługuje nagrobek ochotnika jednorocznego Alfreda Wintera w formie wysokiej steli z motywem rzeźbiarskim wieńca i wojskowej czapki, z wmurowaną tablicą z ciemnego kamienia, na której widnieje inskrypcja: „HIER + ruhet / unser innigst geliebter Sohn und Bruder / ALFRED WINTER / Einj. Freiw. Geb. 10/XII 1892 / + den Heldentodt 25.IX 1914 / tief betrauert von seinen Lieben.”

W kwaterze XXIII wśród cywilnych grobów, poza obszarem otoczonym cisowym żywopłotem, usytuowane są nagrobki:
– porucznika Petera von Petrovits w formie obramowania z kamiennym obeliskiem u wezgłowia,
– Vaclava Petra w formie kamiennej zakończonej dwuspadowo steli z płaskorzeźbą świętego Wacława na koniu oraz inskrypcją w języku czeskim,
– szeregowca Józefa Kunstmana w formie kamiennego postumentu z tablicą.

Zdecydowana większość pochówków w południowym zespole kwater pochodzi z lat 1914–1916. Wśród pochowanych w tej części cmentarza znajdują się żołnierze Legionów Polskich, armii austro-węgierskiej, rosyjskiej, niemieckiej. Po zakończeniu I wojny światowej grzebano tu także oficerów Wojska Polskiego oraz rosyjskiego korpusu gen. Nikołaja Bredowa internowanych w marcu 1920 r. Na ok. 6700 żołnierzy pochowanych na terenie Cmentarza Rakowickiego w okresie od sierpnia 1914 do końca 1918 r., w południowym zespole kwater spoczęło ok. 3800 żołnierzy.

Prace związane z urządzeniem cmentarza wojennego prowadzone były przez Wydział Grobów Wojennych przy dowództwie Twierdzy, a po jej rozwiązaniu z końcem 1917 r. przez Wydział Grobów Wojennych przy C. i K. Komendanturze Wojskowej w Krakowie. Do końca wojny wykonane zostały filary oddzielające kwatery wojenne od cywilnej części cmentarza, kamienne ławy i odcinek muru od strony wschodniej. Do tego czasu nie została zakończona budowa pomnika-mauzoleum, projektu por. Karla Korschanna, zgodnie z którym na tarasie miała stanąć kompozycja rzeźbiarska.
Prace związane z wykończeniem pomnika zostały wykonane po listopadzie 1920 r. i ograniczyły się do zamontowania kamiennego fryzu i tablicy pamiątkowej. W późniejszych latach na grobach legionistów i oficerów armii austro-węgierskiej Polskie Towarzystwo Opieki na Grobami Bohaterów ufundowało betonowe nagrobki.

W 1927 r. wykonany został według projektu Władysława Boratyńskiego pomnik na kwaterze legionistów z rzeźbą nawiązującą do pomnika „czwórki legionowej” autorstwa Jana Raszki. W 1930 r. w kwaterze XXIII powstał pomnik ufundowany przez Polskie Towarzystwo Opieki nad Grobami Wojennymi Bohaterów. W 1990 r. w kwaterze legionistów pochowano szczątki gen. Bolesława Wieniawy-Długoszowskiego (1881-1942). W 1997 r. odsłonięty został pomnik upamiętniający żołnierzy tureckich.
  • Archiwum Narodowe w Krakowie, Wojskowy Urząd Opieki nad Grobami Wojennymi Okręgu Korpusu V w Krakowie, sygn. GW 45.
  • R. Broch, H. Hauptmann, Zachodniogalicyjskie groby bohaterów z lat wojny światowej 1914 – 1915, przeł. H. Sznytka, Tarnów 1996, s. 413.
  • J. Drogomir, Polegli w Galicji Zachodniej 1914 - 1915 (1918). Wykazy poległych i zmarłych na 400 cmentarzach wojskowych w Galicji Zachodniej, T. 3, Tarnów 2005, s. 348-429.
  • O. Duda, Cmentarze I wojny światowej w Galicji Zachodniej, Warszawa 1995, s. 393-394
  • R. Frodyma, Galicyjskie cmentarze wojenne. Przewodnik, T. 3, Pruszków 1998, s. 164-165.
  • K. Grodziska, Zaduszne ścieżki. Przewodnik po Cmentarzu Rakowickim, Kraków 2003, s. 46-48.
  • M. Kozioł, Groby, kwatery i cmentarze wojenne z lat 1914–1920 na terenie Gminy Kraków, Kraków 2008, s. 28-48.
  • A. Krawczuk, K. Grodziska, J. Dębski, A. Król. T. L. Kubica, Cmentarz Rakowicki w Krakowie, Warszawa 1988, s. 88.
  • J. Schubert, Cmentarze wojenne Twierdzy Kraków z lat 1914–1918 i ich autor, rzeźbiarz Karl Korschann, „Państwo i Społeczeństwo”, 2018, nr 2, s. 171-206.
Nazwisko Imię Stopień Przynależność  
AWIŃSKI JAN STARSZY SZEREGOWY Legiony Polskie
BĄK WŁADYSŁAW LEGIONISTA Legiony Polskie
BEREŻYŃSKI KAZIMIERZ STANISŁAW LEGIONISTA Legiony Polskie
BIEDRAWA STANISŁAW LEGIONISTA Legiony Polskie
BIEGAŃSKI STANISŁAW LEGIONISTA Legiony Polskie
BLESIŃSKI [PLESIŃSKI] JAN LEGIONISTA Legiony Polskie
BUŁA SZCZEPAN LEGIONISTA Legiony Polskie
CHUDOBA TEOFIL KANONIER Legiony Polskie
CZAJKOWSKI FRANCISZEK SZEREGOWY Legiony Polskie
DĘBKOWSKI WITOLD LEGIONISTA Legiony Polskie
DRABIK KAROL STARSZY SZEREGOWY Legiony Polskie
DYŁKO [DYLKO] IGNACY LEGIONISTA Legiony Polskie
DZIAMSKI EDWARD KAPRAL Legiony Polskie
DZIKI FRANCISZEK KANONIER Legiony Polskie
FALKOWSKI CZESŁAW SZEREGOWY Legiony Polskie
FEDOROWICZ WITOLD BERTOLD SZEREGOWY Legiony Polskie
FILAK WIKTOR LEGIONISTA Legiony Polskie
GAWEŁEK JÓZEF LEGIONISTA Legiony Polskie
GLOC JÓZEF LEGIONISTA Legiony Polskie
HENISZ BOLESŁAW ANTONI SIERŻANT Legiony Polskie
IMIELSKI STANISŁAW LEGIONISTA Legiony Polskie
IWANIEC BRONISŁAW KAPRAL Legiony Polskie
JUNG JAN LEGIONISTA Legiony Polskie
KĘDZIOR JAN KAPRAL Legiony Polskie
KĘPIŃSKI JAN PLUTONOWY Legiony Polskie
KLUCZNIK LUDWIK PODPORUCZNIK Legiony Polskie
KRATKI JÓZEF SZEREGOWY Legiony Polskie
MACK FRANCISZEK LEGIONISTA Legiony Polskie
MARCENIUK MICHAŁ LEGIONISTA Legiony Polskie
MĘŻYŃSKI WŁODZIMIERZ JÓZEF MAJOR Legiony Polskie
MISIACZEK [MISACZEK] BOLESŁAW LEGIONISTA Legiony Polskie
OBSTARCZYK TADEUSZ [SZCZĘSNY | WŁADYSŁAW] PODPORUCZNIK Legiony Polskie
OŚWIĘCIMKA [OŚWIĘCIM] JAN PLUTONOWY Legiony Polskie
PAWŁOWSKI JAKUB KAPRAL Legiony Polskie
RACZEK FRANCISZEK LEGIONISTA Legiony Polskie
RIEGER [RYGIER | RYGIEL] ANTONI WACHMISTRZ Legiony Polskie
RUDKOWSKI [RUTKOWSKI] BOLESŁAW KAPITAN Legiony Polskie
RYŁKO ANTONI LEGIONISTA Legiony Polskie
RYSZAWY ANTONI LEGIONISTA Legiony Polskie
SKRABAL FRANCISZEK KAPRAL Legiony Polskie
SŁOWIK JAN LEGIONISTA Legiony Polskie
SPIECHOWICZ JÓZEF LEGIONISTA Legiony Polskie
STAROŃ JAN LEGIONISTA Legiony Polskie
STRUSIAK ZYGMUNT SZEREGOWY Legiony Polskie
SUZIN KAZIMIERZ STARSZY SZEREGOWY Legiony Polskie
SWORZEŃ KAZIMIERZ LEGIONISTA Legiony Polskie
SZCZUR JÓZEF STARSZY SZEREGOWY Legiony Polskie
TUKAJ LUDWIK SZEREGOWY Legiony Polskie
URBAŃCZYK FRANCISZEK PLUTONOWY Legiony Polskie
WĄTOR JAN SZEREGOWY Legiony Polskie
WILIŃSKI KAZIMIERZ [WIKTOR] STARSZY SZEREGOWY [KAPRAL] Legiony Polskie
WINTONIAK TEODOR SZEREGOWY Legiony Polskie
WITKOWSKI TADEUSZ PODPORUCZNIK Legiony Polskie
WOJTANEK WOJCIECH SZEREGOWY Legiony Polskie
WÓJTOWICZ [WOJTOWICZ] JÓZEF LEGIONISTA Legiony Polskie
WORDLICZEK WŁADYSŁAW LEGIONISTA Legiony Polskie
WRÓBLEWSKI HUGO HENRYK LEGIONISTA Legiony Polskie
ZAGÓRSKI ADAM KAPRAL Legiony Polskie
ZAWADZKI [ROGALA-ZAWADZKI] JAN KAPRAL Legiony Polskie
ZAWALNIK ANTONI LEGIONISTA Legiony Polskie
ŹRÓDŁOWSKI JÓZEF KAPRAL Legiony Polskie
ŻOŁĄDEK STANISŁAW WINCENTY LEGIONISTA Legiony Polskie
ŠVEC ADOLF LEGIONISTA PROWIANTOWY Legiony Polskie
KOSIŃSKI WŁODZIMIERZ LEGIONISTA Legiony Polskie
Imię Nazwisko Stopień Przynależność Ilość
Legiony Polskie, Wojsko Polskie, Armia niemiecka, Armia rosyjska, Armia austro-węgierska 3800